مهارت تفکر خلاق و خلاقیت : مهارت نهم از مهارت‌های ده‌گانه زندگی

مهارت تفکر خلاق و خلاقیت : مهارت نهم از مهارت‌های ده‌گانه زندگی

Spread the love

مهارت تفکر خلاق و خلاقیت : مهارت نهم از مهارت‌های ده‌گانه زندگی

دکتر امیر محمد شهسوارانی

دنیای امروزی هر لحظه در شرف تغییر و تکوینی شگرف است. انقلاب اطلاعاتی و الکترونیکی و انفجار دانش امکان پیش‌­بینی دانش‌­های لازم را برای برخورد مناسب با شرایط محیطی با مشکل رو به رو ساخته است. از همین رو، پژهشگران راه چاره را در توجه به خلاقیت­ و توانمندی‌­های فکری بشر دانسته‌­اند.

از دیدگاه روانشناسی، خلاقیت یکی از جنبه‌های اصلی تفکر یا اندیشیدن است. تفکر عبارت است از فرایند بازآرایی یا تغییر اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت.

تفکر بر دو نوع است:

  1. تفکر هم‌گرا عبارت است از فرایند بازآرایی یا دوباره‌سازی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت .
  2. تفکر واگرا عبارت است از فرایند ترکیب و نوآرایی اطلاعات و نمادهای کسب شده موجود در حافظه درازمدت، خلاقیت یعنی تفکر واگرا.

طبق تعریف روانشناس شهیر پژوهشگر حوزه خلاقیت، پروفسور دکتر تورنس خلاقیت فرآیندی است مشتمل بر حساسیت به مسائل کمبودها، تنگناها و ناهماهنگی‌­ها. این حساسیت در پی تشخیص مشکل یا مشکلات به وجود می‌­آید. به دنبال آن جستجو برای یافتن راه‌حل­‌هایی جهت رفع آن مشکلات و طرح فرضیه‌­هایی برای این منظور آغاز می­‌گردد. پس از آن فرضیه‌­هایی مطرح شده و راه‌حل­‌های ناشی از آنها مورد آزمایش قرار می­‌گیرد. درصورت لزوم دستکاری شده، تغییرات لازم در آنها به وجودآمده و بالاخره نتایج حاصل از این آزمایش منتشر می­‌گردد.

بر اساس این تعریف خلاقیت شامل چهار مولفه است:

  • سیالی: سیالی به معنای استعداد و توانایی تولید ایده­های فراوان در فرد در یک بازه زمانی مشخص است.
  • بسط: به معنای تلاش فرد در زمینه توجه به جزئیات و دقت در اجزای امور می­باشد.
  • ابتکار: این عامل اشاره به توانایی فرد در تولید ایده­های نو و غیر معمول دارد
  • انعطاف‌­پذیری: انعطاف‌­پذیری یا گستردگی ذهن به معنای استعداد ذهنی فرد در تولید ایده­‌ها یا روش‌­های بسیار گوناگون است.

خلاقیت در بسیاری از زمینه­‌های زندگی روزمره ما مهم است و به نظر می‌­رسد خصیصه‌­ای شایسته در افراد برای بیان باشد. خلاقیت در علم و آموزش به اندازۀ حوزه­‌های صنعتی و اقتصادی مورد نیاز است.

خلاقیت ابعاد شناخته شده و ناشناخته بسیاری دارد و تاکنون پژوهش­‌های بسیاری پیرامون عوامل تاثیرگذار بر خلاقیت انجام شده است.

به نظر برخی از صاحب­نظران، به طور کلی مجموعه‌­ای از عوامل شناختی نظیر هوش و استعداد، متغیرهای محیطی همچون عوامل سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و متغیرهای شخصیتی چون انگیزه درونی، ویژگی‌­های خود-رهبری بر خلاقیت موثر هستند.

خلاقیت ارتباط مستقیمی با قوه تخیل یا توانایی تصویرسازی ذهنی دارد و به همین دلیل، تنوع دریافت داده‌ها و اطلاعات از محیط، توان شناخت، دسته‌بندی، تجزیه و تحلیل، و در نهایت تلفیق آنها با یکدیگر برای ساخت مفاهیم جدید، بعنوان عناصر کلیدی خلاقیت هستند.

از دیدگاه روانشناسی علمی، خلاقیت نیازمند موارد زیر برای رشد و توسعه است:

مهارت تفکر خلاق، مهارتی است که شخص از تلفیق مهارت‌های حل مسئله و تصمیم‌گیری، صاحب افکار و روابط تازه‌ای می‌شود و توانایی کشف و انتخاب راه حل های جدید را پیدا می کند. مهارت تفکر خلاق به ما کمک می کند در مواجهه با حوادث ناگوار چگونه احساسات منفی خود را به احساسات مثبت تبدیل کنیم.

در حقیقت، مهارت تفکر خلاق نوع دیگر دیدن است در این تفکر هیچگاه مشکل یک عامل مزاحم به حساب نمی‌آید، بلکه یک فرصت برای کشف راه حل های نو و بدیع تلقی می شود تاکنون کسی به آن توجه نکرده است.

این نوع تفکر هم به مسئله و هم به تصمیم‌گیری‌های مناسب کمک می کند. با استفاده از تفکر خلای، راه حل‌های مختلف مسئله و پیامدهای هر یک از آنها بررسی می شوند. با کمک این مهارت، فرد مسائل را فراتر از تجارب مستقیم خود را دریافته و حتی زمانی که مشکلی وجود ندارد و تصمیم‌گیری خاصی مطرح نیست، با سازگاری و انعطاف بیشتر زندگی می­کند.

ویدئوی زیر به معرفی و بیان ابعاد مختلف مهارت تفکر خلاق و خلاقیت (بعنوان مهارت نهم از مجموعه مهارت‌های ده‌گانه زندگی) پرداخته و توضیحی مختصر در زمینه کارکردها و کاردبردهای این مهارت برای پیشرفت در زندگی، تحصیل و شغل ارائه می‌نماید:

👇🏻در صورت تمایل می‌توانید مطالب مرتبط را در سایت مطالعه فرمایید👇🏻

بازدیدها: 30

دیدگاهتان را بنویسید